Sened-i İttifak nedir? Hangi şartlarda imzalandı?

Meşrutiyete doğru Osmanlı...

Sened-i İttifak nedir? Hangi şartlarda imzalandı?

SENED-İ İTTİFAK NEDİR?

Bir önceki yazdığım Magna Carta Nedir? Adlı yazımda bahsettiğim demokratikleşme hareketlerini şimdi Osmanlı’da inceleyeceğiz. Sened-i İtttifakı, bazılarınız tarih dersinde, bazılarınız genel kültür bilgisi olarak duymuşsunuzdur. Bu yazımızda Sened-i İttifakın imzalandığı dönemi ve Sened-i ittifakı daha teferruatlı bir şekilde inceleyeceğiz. İyi okumalar...

Osmanlı İmparatorluğu, 624 yıl boyunca çağının çeşitli zorluklarına rağmen ayakta kalan büyük bir imparatorluktur. Hataları ve eksikleri olması büyük bir imparatorluk olma gerçeğini değiştirmez. Bu yazımızda Osmanlı’nın ilk kez mutlak monarşiden taviz verip, kendisi dışında bir güç odağını kabul ettiğinden ve demokratikleşme hareketinin nasıl başladığından bahsedeceğiz. Sened-i İttifak’ı II. Mahmut imzalamıştır. Osmanlı’da batılılaşmanın öncüsü olarak kabul edilen Adli mahlaslı padişahı daha yakından inceleyelim. II. Mahmut’un hayatını ve tahta çıkışını incelersek bütün olayları daha iyi kavrarız.

II. MAHMUT TAHTA ÇIKIŞI

Sultan II.Mahmut, 30. Osmanlı padişahı ve 109. İslam halifesidir. Modern okulların açılması, kılık kıyafet değişikliği, nezaretlerin yani günümüz ismiyle bakanlıkların kurulması gibi birçok yeniliğin öncüsü olmuştur. Mahmut’un kuzeni padişah III. Selim, ‘’Nizam-ı Cedit’’ adıyla yaptığı ıslahatlar özellikle Yeniçeri Ocağı ve birçok muhafazakar kesim bundan rahatsızlık duymuştu. Bu yüzden Kabakçı Mustafa İsyanı ile III. Selim tahttan indirilmiş ve hapse atılmış, yerine II. Mahmut’un ağabeyi IV. Mustafa tahta çıkmıştır. III. Selim’in kurduğu Nizam-ı Cedit ordusu dağıtıldı. Bunu gören Rusçuk âyanı Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim’i yeniden tahtaya çıkarmak için Payitahta(İstanbul’a) yürüdü. Alemdar Mustafa Paşa’nın askerleri sarayı kuşattığında IV. Mustafa tahtını kurtarmak için III. Selim ve kardeşi şehzade Mahmut’un ölüm emrini verdi. III. Selim can çekişerek öldü ama Şehzade Mahmut, saray kadınlarının çabası ile cellatlardan kurtuldu ve Alemdar Mustafa Paşa’nın desteği 23 yaşında tahta çıktı.(1808)

 

AYANLAR KİMDİR?

I. Süleyman’ın namıdiğer Kanuni Sultan Süleyman’ın son zamanlarında osmanlı devleti duraklama dönemine girmiştir. 1566’dan başlayan bozulmalar gittikçe artıyordu. Uzayan ve çoğunlukla kaybedilen savaşlar,Coğrafi keşifler sonucu ticaret yollarının değişmesi, Payitahtın hesapsız masrafları hazineyi zorluyordu. Payitahtın nakit paraya ihtiyacı olduğu tımar sistemi askıya alınıp yerine iltizam sistemine geçildi. Müzayede yoluyla en yüksek vergiyi toplamayı iddia eden kazanıyordu. Bu kazanan kişilere mültezim diyoruz. İltizam  sistemi gün geçtikçe Malikane sistemine doğru ilerledi. Malikane sistemiyle birlikte vergi toplama hakkı o kişiye ömür boyu devredildi. Ayanları ve II. Mahmut’un tahta çıkış zorluklarını anladıysak konumuza geri dönebiliriz.

Alemdar Mustafa Paşa’nın görüş ve yönlendirmesi sonucunda imzalanmıştır. Bu belge ile ilk kez Padişahın mutlak otoritesine bazı sınırlar gelmiştir. II. Mahmut otoritesini arttırmak için anlaşmayı yapmak zorunda kalmıştır. Anlaşmanın içeriğini kısaca özetleyecek olursam Ayanların hakları garanti altına alınmış ve haksızlık gibi durumlarla karşı karşıya kalınırsa ayanların karşı koyması planlanmıştır. Her ne kadar Sultan II. Mahmut otoritesini güçlendirip bir yerden sonra anlaşmayı geçersiz kılsa da bu anlaşma için meşrutiyetin ayak sesleri diyebiliriz  Sened-i İttifak’ın maddelerine bakalım:

 

SENED-İ İTTİFAK’IN BAZI MADDELERİ

-Ayanlar padişahın emirlerini getirerek ona sadık kalacaklardır.

-Ayanlar, eyaletlerden devlerin asker almasına karşı gelmeyecekler. Kaşrşı gelenlerden bütün ayanlar davacı olacak.

-Hazine gelirlerinin toplanması devletin koymuş olduğu kanuna göre yapılacak.

- Sadrazamın kanun ve ittifaka uygun olarak vereceği emirlere itaat edilecek, uygun olmayanlara birlikte karşı çıkılacak

-İstanbul’da Yeniçeri Ocağı ve diğer ocaklarda isyan çıkarsa ayanlar emir beklemeksizin gelip isyanı bastırmaya çalışacaklar.

-Ek maddeye göre de her yeni sadrazam ve şeyhülislam bu senedi imza etmekle yükümlüdür.